Η ποδηλασία στην Ελλάδα στα τέλη του 19ου αιώνα: Άθληση και αναψυχή
DOI:
https://doi.org/10.26248/sport-soc.vi4.1969Λέξεις-κλειδιά:
ποδηλασία, εκδρομισμός, αθλητισμός, τουρισμόςΠερίληψη
Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια επισκόπηση της ιστορίας της ποδηλασίας στην Ελλάδα, στα τέλη του 19ου αιώνα, με σκοπό να αναδείξει τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους η ποδηλασία υιοθετήθηκε και αναπτύχθηκε ως ψυχαγωγική και αθλητική πρακτική του αστικού χώρου. Ουσιαστικά διερευνώνται, αφενός, η ποδηλασία ως νεωτερική αθλητική πρακτική και, αφετέρου, η ψυχαγωγική χρήση του ποδηλάτου και η ανάπτυξη της ποδηλατικής περιήγησης. Οι περιηγητικές ατομικές ή ομαδικές εξορμήσεις, τις οποίες διευκόλυνε το ποδήλατο σε κοντινές αλλά και πιο απομακρυσμένες περιαστικές περιοχές, οδήγησαν στη σύνδεση του ποδηλάτου με την περιήγηση στη φύση και την ψυχαγωγία. Ως μέσο ατομικής μεταφοράς προσέφερε τη δυνατότητα για απεριόριστη κίνηση και επέτρεψε στους χρήστες του να απολαύσουν το υγιεινό περιβάλλον της υπαίθρου. Η επίσκεψη αυτή συνοδευόταν συχνά από ενδιαφέροντα σχετικά με την ιστορία και τα μνημεία της περιοχής. Η μελέτη των πρώτων ποδηλατικών εκδρομικών αφηγήσεων αναδεικνύει το γεγονός ότι το ποδήλατο, μεταξύ των τεχνολογικών επιτευγμάτων της εποχής, ισορρόπησε, με μοναδικό τρόπο, τις αντιφατικές αντιλήψεις για την πρόοδο, ικανοποιώντας ταυτόχρονα την υιοθέτηση των τεχνολογικών καινοτομιών από τις αστικές ελίτ, την σωματική άσκηση και την ψυχαγωγία ως αντίβαρο στους μάλλον εντατικούς ρυθμούς των σύγχρονων πόλεων.
Αναφορές
Βιβλιογραφία
Ελληνόγλωσση
[Ανώνυμος] (1884, 18 Απριλίου), Εφ. Ακρόπολις, 4.
[Ανώνυμος] (1884,18 Απριλίου). Φύρδην-Μιγδην. Εφ. Ακρόπολις, 2.
[Ανώνυμος] (1892, 7-8 Απριλίου). Εφ. Το Άστυ, 4.
[Ανώνυμος] (1892, 8 Απριλίου). Οι χθεσινοί αγώνες. Ποδήλατα και ποδηλατισταί. Μια εορτή εν Πειραιεί. Εφ. Το Άστυ, 2.
[Ανώνυμος] (1893, 25 Ιουλίου). Οι ποδηλατικοί αγώνες. Εφημερίς των Κυριών, 3.
[Ανώνυμος] (1894, 1 Αυγούστου). Εφ. Εστία, 2.
[Ανώνυμος] (1894, 17 Αυγούστου). Αγών δρόμου πεζοπορικών ομίλων. Εφ. Εστία, 3.
[Ανώνυμος] (1894, 2 Αυγούστου). Εφ. Εστία, 2.
[Ανώνυμος] (1894, 29 Ιουλίου). Εφ. Εστία, 2.
[Ανώνυμος] (1894, 3 Αυγούστου). Εφ. Εστία, 2.
[Ανώνυμος] (1894, 4 Αυγούστου). Εφ. Εστία, 2.
[Ανώνυμος] (1894, 5 Αυγούστου). Εφ. Εστία, 2.
[Ανώνυμος] (1894, 6 Αυγούστου). Εκ του κόσμου των ποδηλατιστών. Ο κ. Γκέδριχ αγωνιζόμενος μεμονωμένως –Νέαι προσκλήσεις. Εφ. Εστία, 2.
[Ανώνυμος] (1894, 9 Αυγούστου). Εφ. Εστία, 2.
[Ανώνυμος] (1895, 13 Δεκεμβρίου). Εφ. Σκριπ, 1.
[Ανώνυμος] (1896, 28 Απριλίου). Γυναίκαι ποδηλάτριαι. Εφημερίς των Κυριών, 2-3.
[Ανώνυμος] (1898, 1 Οκτωβρίου). Ποδηλατική και Αθλητική Επιθεώρησις της Ανατολής. Ποδηλατική και Αθλητική Επιθεώρησις της Ανατολής, 2.
[Ανώνυμος] (1899, 1-15 Άγουστου) Έργα και ημέραι ποδηλατικού Συλλόγου Αθηνών. Ποδηλατική και Αθλητική Επιθεώρησις της Ανατολής, 356-359.
[ΤΑΣΗΣ] (1898, 1-15 Ιουλίου). Υπαίθριος Ζωή. Όμιλος Εκδρομών. Ποδηλατική και Αθλητική Επιθεώρησις της Ανατολής, 324-326.
[Το Συμβούλιον του Ποδηλατικού Συλλόγου Αθηνών] (1889, 1-15 Οκτωβρίου). Η άγνωστος Ελλάς. Ποδηλατική και Αθλητική Επιθεώρησις της Ανατολής, 25-28.
Coubertin, Pd. (1898, 1 Οκτωβρίου). Επιστολή του βαρώνου Πέτρου του Κουβερτέν. Ποδηλατική και Αθλητική Επιθεώρησις της Ανατολής, 6-8.
Αδάμας, Β. (1896). Το ποδήλατον εν Ελλάδι. Σύντομος Επιθεώρησις. Στο Γεώργιος Κασδόνης & Γεώργιος Δροσίνης, Νέα Ελλάς: εικονογραφημένον εθνικόν ημερολόγιον κατ' έτος εκδιδόμενων: έτος δεύτερον 1896 (σελ. 473-478). Εν Αθήναις.
Βιγγοπούλου, Ι. (2003). Οι ταξιδιώτες τον 19ο αιώνα. Ένα πολυμορφικό αφήγημα. Στο Β. Παναγιωτόπουλος (Επιμ.), Ιστορία του νέου ελληνισμού. Τα χρόνια της σταθερότητας (1871-1909), τόμ. 5 (σελ. 385-398). Ελληνικά Γράμματα.
Βλαβιανού, Α. (Επιμ.) (2008). Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνία από τις αρχές του 18ου αιώνα έως τον 20ό αιώνα, τόμ. β΄. Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.
Βλάχος, Φ. Α. (2016). Τουρισμός και δημόσιες πολιτικές στη σύγχρονη Ελλάδα (1914-1950). Η ανάδυση ενός νεωτερικού φαινομένου. Economia.
Βοβολίνης, Α. Κ. (1951). Το χρονικόν του “Παρνασσού” (1865-1950). Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσός.
Βρατσάνος, Ι.Μ. (1899, 1 Ιανουαρίου). Πρόχειρον Σημείωμα. Τω κυρίω Μιλτ. Νεγροπόντη Προέδρω του Ποδηλατικού Συλλόγου μετά πολλών ευχών επί τω νέω έτει υπέρ Αυτού και των Εταίρων. Αθλητική και Ποδηλατική Επιθεώρησις της Ανατολής, 114-115.
Δρίτσα, Μ. & Παπαδουλάκη, Κ. (2019). Ψηφίδες ιστορίας του ελληνικού τουρισμού. Εκδ. Κέρκυρα-Economia Publishing.
Δρούλια, Λ. (Επιμ.) (1993). Περιηγητικά θέματα. Υποδομή και προσεγγίσεις. Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών/Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (ΚΝΕ/ΕΙΕ).
Κουλούρη, Χρ. (1997). Αθλητισμός και όψεις της αστικής κοινωνικότητας, γυμναστικά και αθλητικά σωματεία 1870-1922. Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας/Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς (ΙΑΕΝ/ΓΓΝΓ).
Κουρουζίδης, Σ.(1999). Φυσιολατρικά περιοδικά του μεσοπολέμου. Στο Ο Περιοδικός Τύπος στον Μεσοπόλεμο. Πρακτικά Επιστημονικού Συμποσίου: 26 και 27 Μαρτίου 1999. Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, https://www.evonymos.org/greek/viewarticle.asp?id=5208
Κωνσταντινίδης, Κ. (1930). Η φυσιολατρία τον περασμένο αιώνα. Εκδρομικά, 12, 13.
Κωνσταντινόπουλος, Β. (1959). Στοιχεία από την ιστορία του ελληνικού εκδρομισμού. Εκδ. Ομοσπονδίας Εκδρομικών Σωματείων της Ελλάδος.
Νιρβάνας, Π. (1895). Με το ποδήλατον. Όμιλος Ποδηλατητών Πειραιώς. Ημερολόγιον 1895, 24-26.
Ντάσιος, Α. (2020). Αναζητώντας τον ελληνικό χαρακτήρα: Οι μαρτυρίες των Βρετανών περιηγητών κατά τον μακρύ 19ο αιώνα. Μ.Δ. Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας, Φιλοσοφική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Πολέζε, Χ. (2006). Ετερότητα και περιηγητική γραμματεία. Η περίπτωση της Λάρισας κατά τον 19ο αιώνα μέσα από τα κείμενα Ευρωπαίων περιηγητών. Αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Ράλλη, Γ. Ι. (2019). Δημόσια Υγεία στην Αθήνα κατά την περίοδο 1870-1920. Αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή, Ιατρική Σχολή, Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Συναρέλλη, Μ. (1989). Δρόμοι και λιμάνια στην Ελλάδα, 1830 – 1880. Αθήνα, ΕΤΒΑ.
Τσιμπιρίδου, Φ. (Επιμ.) (2008). Οριενταλισμός στα όρια: Από τα οθωμανικά Βαλκάνια στη σύγχρονη Μέση Ανατολή. Εκδ. Κριτική.
Φεράλδης, Ε. Θ. (1895). Αι διάφοροι της Ελλάδος οδοί. Περιγραφή και αποστάσεις αυτών. Όμιλος Ποδηλατητών Πειραιώς. Ημερολόγιον 1895. Εκ του Τυπογραφείου της Εστίας, 48- 60.
Ξενόγλωσση
Allen, G. T. & Sachtleben, W. (1894). Across Asia on a bicycle: the journey of two American students from Constantinople to Peking. The Century Co.
Corbin, A. (Ed.) (1995). L’ avènement des loisirs 1850-1960. Paris, Aubier.
Dauncey, H. & Hare, G. (2003) The Tour de France: A pre-modern contest in a post-modern context. The International Journal of the History of Sport, doi: 10.1080/09523360412331305613
Griffin, B. (2016). ‘‘Bad roads will absolutely nip in the bud the new development’’: cycling tourism in Ireland in the late nineteenth and early twentieth centuries’. Ιn L. Lane & W. Murphy (Eds.), Leisure and the Irish in the nineteenth century (pp. 187-206). Liverpool University Press.
Jungnickel, K. (2015). “One needs to be very brave to stand all that’’: Cycling, rational dress and the struggle for citizenship in late nineteenth century Britain. Geoforum, 64, 362-371.
Lynch, Μ. (1993). Scientific practice and ordinary action. Cambridge University Press.
Pypeć, M. & Uściński, P. (Eds.) (2022). Travel and otherness in nineteenth-century British writing. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Schut, P. & Delalandre, M. (2016). Un arbre, une forêt, un paysage. La contribution du Touring Club de France en faveur du reboisement. Natures Sciences Sociétés, 24, 230-241. doi: 10.1051/nss/2016031
Thompson, C. (2008). The Tour de France. A Culture History, University of California Press.
Urry, J. (2007). Mobilities, polity. Cambridge –Malden.
Walton, J. (1997). Taking the history of tourism seriously. European History Quarterly, 27(4), 563-571.
Young, C. D. (1996). The Modern Olympics: A struggle for revival. The John Hopkins University Press.
Zuelow, E. (2015). A history of modern tourism. Palgrave Macmillan.
Λήψεις
Δημοσίευση
Πώς να δημιουργήσετε Αναφορές
Τεύχος
Ενότητα
Άδεια
Αυτή η εργασία είναι αδειοδοτημένη υπό το CC Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 4.0.
