Σκανδαλόπετρα: Από τη σπογγαλιεία στον αθλητικό τουρισμό
DOI:
https://doi.org/10.26248/sport-soc.vi4.1972Λέξεις-κλειδιά:
σκανδαλόπετρα, ελεύθερη κατάδυση, τουρισμός, σπογγαλιεία, αθληματοποίησηΠερίληψη
Η κατάδυση με σκανδαλόπετρα, παραδοσιακή τεχνική σπογγαλιείας των Δωδεκανήσων, κατά την οποία δύτες χρησιμοποιούσαν πέτρα ως μεταβλητό βάρος χωρίς αναπνευστική συσκευή, εγκαταλείφθηκε το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα λόγω της έλευσης τεχνολογικών καινοτομιών που επέτρεψαν την υποβρύχια αναπνοή, όπως τα σκάφανδρα. Στο άρθρο εξετάζεται η αναβίωση και μετατροπή της κατάδυσης με σκανδαλόπετρα σε σύγχρονη αθλητική και τουριστική πρακτική, από τα τέλη του 20ού αιώνα, αναγνωρισμένη πλέον από διεθνείς ομοσπονδίες (AIDA, CMAS). Σκοπός του άρθρου είναι η ανάδειξη των πολιτιστικών και συμβολικών μετασχηματισμών της σκανδαλόπετρας από σπογγαλιευτική μέθοδο σε σύμβολο τοπικής κληρονομιάς και τουριστικό προϊόν. Βασικό συμπέρασμα αποτελεί πως η κατάδυση με σκανδαλόπετρα μετατράπηκε σε διακύβευμα μεταξύ νησιωτικών κοινοτήτων που επιδιώκουν τη συμβολική της οικειοποίηση αλλά και ενίσχυση πρακτικών που αποφέρουν οικονομικά οφέλη, ιδίως μέσω του τουρισμού. Η αθληματοποίηση της κατάδυσης με σκανδαλόπετρα συνοδεύεται από αυστηρά πρωτόκολλα ασφαλείας και τυποποίησή της, ταυτόχρονα με την ανάδειξη των ιστορικών στοιχείων της πρακτικής μέσω ποικίλων μνημονικών εκδηλώσεων. Οι σύγχρονοι αγώνες και τα αντίστοιχα φεστιβάλ αναδεικνύουν τον υβριδικό χαρακτήρα της σκανδαλόπετρας αφενός ως συμβόλου πολιτισμικής κληρονομιάς και αφετέρου ταυτόχρονα ως σύγχρονου αθλητικού τύπου θεάματος, συνδυάζοντας ανταγωνισμό, αναψυχή και τουριστική εμπορευματοποίηση.
Αναφορές
Βιβλιογραφία
Ελλληνόγλωσση
Γεράκης, Γ. (1999). Σφουγγαράδικες ιστορίες από την Κάλυμνο του 1900. ETPbooks.
Debord, G. (2016). Η κοινωνία του θεάματος. Μεταίχμιο.
Elias, N. & Dunning, E. (2010). Αθλητισμός και ελεύθερος χρόνος στην εξέλιξη του πολιτισμού. Κατάρτι.
Hobsbawm, E. & Ranger, T. (Επιμ.). (2004). Η επινόηση της παράδοσης. Θεμέλιο.
Hodder, I. (2014). Συνύφανση: Μια αρχαιολογία των σχέσεων μεταξύ ανθρώπων και πραγμάτων. Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου.
Jameson, F. (1999). Μεταμοντερνισμός ή η πολιτισμική λογική του ύστερου καπιταλισμού. Νεφέλη.
Ζώτος, Π. (1904). Έκθεσις περί της ανά τας Αφρικανικάς ακτάς διά σκαφάνδρου σπογγαλιείας. Αθήνα.
Latour, B. (2000). Ουδέποτε υπήρξαμε μοντέρνοι: Δοκίμιο συμμετρικής ανθρωπολογίας. Σύναλμα.
Μυλωνά, Δ., Κουτράκης, Μ., Γκουμπίλη, Χ., Τσαντηρόπουλος, Α. & Σαπουνίδης, Α. (2021). Τι είναι για σένα αλιευτική πολιτισμική κληρονομιά;. Ινστιτούτο Αλιευτικής Έρευνας – ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ.
Νικολακάκης, Μ. (2017). Μοντέρνα Κίρκη. Τουρισμός και ελληνική κοινωνία την περίοδο 1959-1974. Αλεξάνδρεια.
Ολυμπίτου, Ε. (2012). Σπογγαλιευτική δραστηριότητα και κοινωνική συγκρότηση στο νησί της Καλύμνου, 19ος–20ός αιώνας. Μνήμων, 31, 247-266. https://doi.org/10.12681/mnimon.30
Ολυμπίτου, Ε. (2014). Σπογγαλιευτική δραστηριότητα και κοινωνική συγκρότηση στο νησί της Καλύμνου (19ος–20ός αι.). Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών – Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών.
Terzi, E. (2019). Πρόλογος. Στο Γ. Γεράκης, Σφουγγαράδικες ιστορίες από την Κάλυμνο του 1900. ETPbooks.
Ξενόγλωσση
Avrami, A., Bennet, S. & Da Silva, M. (2021). Contested spaces: Tourism, heritage, and commercialization in the Mediterranean. Journal of Tourism Development.
Bourdieu, P. (1978). Sport and social class. Social Science Information, 17(6), 819-840. https://doi.org/10.1177/053901847801700603
Bruner, E. M. (1991). Transformation of self in tourism. Annals of Tourism Research, 18(2), 238-250.
Catsaras, M. (1888). Les hématomyelies des pêcheurs d’éponges de l’Archipel. Self-published.
Catsaras, M. (1889). Recherches cliniques et expérimentales sur les accidents survenant par l'emploi des scaphandres. Archives de Neurologie, 17, 392-437.
CMAS (2015). Skandalopetra apnea rules (without fins), version 2015/05 CA-190 1/19.
Cohen, E. (1985). The tourist guide: The origins, structure and dynamics of a role. Annals of Tourism Research, 12(1), 5-29.
Cohen, E. (1988). Authenticity and commoditization in tourism. Annals of Tourism Research, 15(3), 371-386. https://doi.org/10.1016/0160-7383(88)90028-X
Dahles, H. (2001). Tourism, heritage and national culture in Java: Dilemmas of a local community. Curzon Press.
Edensor, T., Kalandides, A. & Kothari, U. (Eds.). (2020). The Routledge handbook of place. Routledge.
Ehrenberg, A. (1991). Le culte de la performance. Calmann-Lévy.
Ehrenberg, A. (1995). L'individu incertain. Calmann-Lévy.
Giddens, A. (1984). The constitution of society: Outline of the theory of structuration. University of California Press.
Giulianotti, R. (2015). Sport: A critical sociology (2nd ed.). Polity Press.
Graburn, N. (2000). Learning to consume: What is heritage and what is traditional. In N. AlSayyad (Ed.), Consuming tradition, manufacturing heritage (pp. 30-39). Routledge.
Gravari-Barbas, M. & Guinand, S. (Eds.). (2017). Tourism and gentrification in contemporary metropolises: International perspectives. Routledge.
Gravari-Barbas, M. (Ed.). (2020). A research agenda for heritage tourism. Edward Elgar.
Gross, T. (1992). Cultural revivals in tourism: The case of Skandalopetra diving competitions. Tourism and Heritage Studies.
Handler, R. & Linnekin, J. (1984). Tradition, genuine or spurious. Journal of American Folklore, 97(385), 273-290.
Hjalager, A.-M. (2020). Tourism and cultural change: Hybridity and authenticity. Tourism Management Perspectives, 35, 100702. https://doi.org/10.1016/j.tmp.2020.100702
Huyssen, A. (2003). Present pasts: Urban palimpsests and the politics of memory. Stanford University Press.
Kalafatas, G. (2003). Skandalopetra and sponge diving in the Dodecanese. Journal of Mediterranean Studies.
Latour, B. (1991a). Technology is society made durable. In J. Law (Ed.), A sociology of monsters: Essays on power, technology and domination (pp. 103-132). Routledge.
Latour, B. (1991b). The Berlin key or how to do words with things. In P. Graves-Brown (Ed.), Matter, materiality and modern culture (pp. 10-21). Routledge.
MacCannell, D. (1973). Staged authenticity: Arrangements of social space in tourist settings. American Journal of Sociology, 79(3), 589-603. https://doi.org/10.1086/225585
MacCannell, D. (1999). The tourist: A new theory of the leisure class. University of California Press.
Moira, P. & Mylonopoulos, A. (2019). Specialty products in Greek tourism: The case of diving. Greek Economic Review.
Nikolakakis, M. (2025). On Dean MacCannell’s shrouded sociology of tourism. Tourist Studies, 0(0). https://doi.org/10.1177/14687976251345561
Redmond, G. (1973). A plethora of shrines: Sport in the museum and hall of fame. Quest, 19(1), 41-48.
Russel, B. (1965). Greek sponge boats in Florida. Anthropological Quarterly, 38(2), 41-54.
Russel, B. (1967). Kalymnian sponge diving. Human Biology, 39(2), 103-130.
Russel, B. (1968). Kalymnos – Economic and cultural change on a Greek sponge fishing island (PhD thesis). University of Illinois, Urbana.
Russel, B. (1976). Sponge markets of Kalymnos. Anthropologica, 18(1), 81-96.
Sambanis, P. (2015). From helmet diving to Skandalopetra: A history of Greek sponge divers. Greek Nautical Press.
Snyder, E. E. (1991). Sociology of nostalgia: Sport halls of fame and museums in America. Sociology of Sport Journal, 8, 228-238.
Sutton, D. (2008). Tradition and modernity revisited: Existential memory work on a Greek island. History & Memory, 20(2), 84-105.
Triantis, L. (2018). The post-socialist restitution of property as dispossession: Social dynamics and land development in Southern Albania. Land Use Policy, 71, 584-592.
Triantis, L. (2020). Public land privatisation and commodification as a field of changing social relations: The making of the Albanian Riviera. Land Use Policy, 99, 105065.
Tzanakis, M. (2024). Scuba diving practices in Greece: A historical ethnography of technology, self, body, and nature. Palgrave Macmillan.
Urry, J. (1990). The tourist gaze: Leisure and travel in contemporary societies. Sage.
Voultsiadou, E., Koutsoubas, D. & Achparaki, M. (2008). The sponge divers of Kalymnos: A historical perspective. Mediterranean Marine Science, 9(2), 121-130. https://doi.org/10.12681/mms.147
Wheaton, B. (2013). The cultural politics of lifestyle sports. Routledge.
Λήψεις
Δημοσίευση
Πώς να δημιουργήσετε Αναφορές
Τεύχος
Ενότητα
Άδεια
Αυτή η εργασία είναι αδειοδοτημένη υπό το CC Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 4.0.
