Ναυταθλητισμός, θαλάσσια σπορ και τουριστική ανάπτυξη στην ανατολική Κρήτη, 1960-1967
DOI:
https://doi.org/10.26248/sport-soc.vi4.1970Λέξεις-κλειδιά:
τουριστικός σχεδιασμός, ναυταθλητισμός, θαλασσοφιλία, αναψυχή, τοπικότητα, σωματείαΠερίληψη
Η Κρήτη σήμερα αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά θέρετρα της Ελλάδας υποδεχόμενη ετησίως εκατομμύρια τουρίστες. Η καθιέρωση της Κρήτης στα τέλη της δεκαετίας του 1960 ως μεσογειακού παραθεριστικού προορισμού συνοδεύτηκε από επενδύσεις στα παράλια του νησιού, τα οποία μετατράπηκαν σε χώρους επιτέλεσης σωματικών πρακτικών αναψυχής και διασκέδασης. Στη βιβλιογραφία για την τουριστική ανάπτυξή της, η ύπαρξη εκτεταμένης αμμώδους ακτογραμμής συνδέεται άμεσα με την μετατροπή του νησιού σε παραθαλάσσιο θέρετρο. Υπονοείται ότι οι ακτές ήταν πάντα εκεί περιμένοντας την ανακάλυψη και αξιοποίησή τους από την τουριστική βιομηχανία και τους επιτελείς του κρατικού σχεδιασμού. Υποστηρίζω ότι η ύπαρξη αμμώδους ακτογραμμής δε συνεπαγόταν αυτόματα την τουριστική ανάπτυξη του νησιού. Αντίθετα, η τουριστική αξιοποίηση των ακτών είχε προϋπόθεση μια κοινωνική – πολιτισμική διεργασία στην οποία η τοπική κοινωνία έπαιξε ενεργό ρόλο. Στο κείμενό μου εξετάζεται η δράση ναυταθλητικών σωματείων και θαλασσόφιλων συλλόγων της ανατολικής Κρήτης εντός του κοινωνικού δικτύου που ήταν υπεύθυνο για τον τοπικό τουριστικό σχεδιασμό. Η δράση τους αποτέλεσε παράγοντα που διαμόρφωσε τη σχέση της τοπικής κοινωνίας με τον (παρα) θαλάσσιο χώρο και ταυτόχρονα καταλύτη της τουριστικής αξιοποίησης ακτών.
Αναφορές
Bιβλιογραφία
Ελληνόγλωσση
[Ανώνυμος] (1929, 14 Μαΐου). Ο εν Ελλάδι τουρισμός και η Κρήτη. Παρατηρητής, 12.
[Ανώνυμος] (1935). To Club Alpine Francaise στα ελληνικά βουνά. Το Βουνό, 20, 230.
[Ανώνυμος] (1937, 1-2 Οκτωβρίου). Η Κρήτη ως τουριστικόν κέντρον. Τι έγινε και τι πρέπει να γίνη. Α΄-B΄. Η Δράσις.
[Ανώνυμος] (1959). Το τρίτο Πανελλαδικό Συνέδριο της Ελληνικής Περιηγητικής Λέσχης στο Ηράκλειο. Τουριστική Κρήτη, 4-5, 12.
[Ανώνυμος] (1959, 23 Ιουνίου). Οι φίλοι της θάλασσας. Μεσόγειος.
[Ανώνυμος] (1959, 26 Ιουλίου). Θαλασσινό. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1959, 13 Οκτωβρίου). Διά την 25 – 28 Οκτωβρίου. Οργανούται πυρετωδώς το Πανελλήνιον Συνέδριον Περιηγητικής εις Ηράκλειον. Μεσόγειος.
[Ανώνυμος] (1960, 1 Ιουνίου). Η Μαλλιαρή. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1960, 22 Ιουνίου). Λίντο: το παραθαλάσσιο κέντρο με την ιδεώδη αμμουδιά. Τι επιβάλλεται να γίνη. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1960, 2 Ιουλίου). Τι τύπος διακοπών είσθε. Ο Ταχυδρόμος, 11.
[Ανώνυμος] (1961, 12 Μαΐου). Παρουσιάζεσθε πολιτισμένα. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1961, 13 Μαΐου). Κατάστασις επειγόντων τουριστικών έργων ν. Ηρακλείου. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1961, 26 Ιουνίου). Ο σημερινός εορτασμός εις τον λιμένα μας. Επιστολή του Συλλόγου Φίλων της Θάλασσας. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1961, 2 Αυγούστου). Οδεύοντας προς το Λιβυκόν. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1961, 21 Δεκεμβρίου). Η χθεσινή τελετή θεμελιώσεως των λουτρικών εγκαταστάσεων Καρτερού. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1962, 1 Ιουνίου). Όργιο χρωμάτων χαρακτηρίζει την εφετινή μόδα των μαγιό. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1962, 26 Ιουνίου). Η Κρήτη και η θάλασσα. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1962, 28 Ιουνίου). Ηλιοθεραπεία και μαύρισμα χωρίς κινδύνους, Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1962, 5 Ιουλίου). Εις παραλιακά χωριά ιδρύονται ξενώνες δια την ανάπτυξιν τουρισμού. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1962, 12 Αυγούστου). Παρά θιν’ αλός. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1962, 15 Αυγούστου). Η Περιηγητική. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1962, 21 Αυγούστου). Άρβη Bella. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1962, 22 Αυγούστου). Ρογδιά - Αχλάδα - Αγία Πελαγία. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1962, 25 Αυγούστου). Τα ζητήματα κτηματομεσιτών. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1963). Η αγάπη της θάλασσας κερδίζει τώρα τους αγρότες. Εικόνες, 413, 24-27.
[Ανώνυμος] (1963, 16 Ιανουαρίου). Διά να αγαπήσωμεν τη θάλασσαν. Σύλλογος Φίλων Θαλάσσης ο Νέαρχος. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1963, 8 Μαΐου). Αμερικανικόν συνεργείον τηλεοράσεως αφίχθη χθες εις την πόλιν μας. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1963, 11 Μαΐου). Διά την εκμάθησιν της κολυμβήσεως. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1963, 13 Ιουλίου). Η Μεσόγειος λίκνο πολιτισμού και τουρισμού. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1963, 13 Σεπτεμβρίου). Η χθεσινή άφιξις κ. Σπήγκλερ. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1963, 16 Οκτωβρίου). Γερμανοί πράκτορες τουριστικών γραφείων εις την πόλιν μας. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1963, 16 Οκτωβρίου). Βρεττανοί διευθυνταί ταξιδιωτικών γραφείων εις την πόλιν μας. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1964). Η ελληνική γη εις το σφυρί. Ο Οικονομικός Ταχυδρόμος, 519, 1∙12.
[Ανώνυμος] (1964, 23 Αυγούστου). Λυμαίνονται τα κρητικάς ακτάς ξένοι κεφαλαιούχοι διά εντόπιων πρακτόρων των. Αλλαγή.
[Ανώνυμος] (1965, 25-28 Μαΐου). Ολοκληρώθη υπό του οίκου Frank Basil η μελέτη τουριστικής αναπτύξεως Κρήτης. Αλλαγή.
[Ανώνυμος] (1965, 13 Ιουνίου). Ανακοίνωσις προς τους φίλους της θάλασσας. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1965, 20 Ιουνίου). Ήρχισεν η περίοδος κατασκηνώσεων ΠΙΚΠΑ στο Κοκκίνι Χάνι. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1965, 6 Ιουλίου). Κατηρτίσθη χθες το πρόγραμμα εκδηλώσεων της Ναυτικής Εβδομάδος. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1965, 12 Ιουλίου). Τι πρέπει να ξέρωμεν διά τα θαλάσσια λουτρά. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1965, 4 Αυγούστου). Προβλέπεται λαμπρά η επιτυχία των αγώνων υποβρυχίου αλιείας. Πατρίς.
[Ανώνυμος] (1974). Έρευνα: Κρήτη – τουρισμός. Κρήτη, 12-17.
Αλεξίου, Σ. (2010). Κείμενα φιλίας και μνήμης. Εκδόσεις Δοκιμάκης.
Βλάχος, Α. (2016). Τουρισμός και δημόσιες πολιτικές στη σύγχρονη Ελλάδα (1914-1950). Η ανάδυση ενός νεοτερικού φαινομένου. Economia.
Δημανόπουλος, Σ. (2023). Τοπική οικονομία και τουριστική ανάπτυξη. Ο αρχαιολογικός περιηγητισμός στο νομό Ηρακλείου 1930-1962. Διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Κρήτης.
- (2023β). Κρατικές πολιτικές και τοπικές ελίτ: Η πολιτική της περιφερειακής ανάπτυξης και η Κρήτη, 1960-1967. Στο Α. Μαχαιρά, Σ. Μπουρνάζος & Λ. Παπαστεφανάκη (Επιμ.), Το πνεύμα πρωτοξάδελφος του γιακωβινισμού… Κείμενα αφιερωμένα στον Χρήστο Χατζηιωσήφ (σελ. 591-616). ΠΕΚ.
Δρυλλεράκης, Γ. (1959, 15 Σεπτεμβρίου). Αποχαιρετισμός στη Σταλίδα. Μεσόγειος.
- (1960, 9 Αυγούστου). Τα παληά και τα καινούργια. Μεσόγειος.
Ζαϊμάκης, Γ. (2017). Βιοπολιτική, σωματική κουλτούρα και αθλητισμός στην περίοδο της Αυτονομίας της Κρήτης. Στο Μ. Γ. Ανδρουλιδάκης (Επιμ.), Το Ηράκλειο και η Κρήτη από την τελευταία περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας ως την Ένωση με την Ελλάδα (1866-1913) (σελ. 385-396). Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη.
Ζαϊμάκης, Γ. & Petre, Β. (2014). Πολιτισμικός ιμπεριαλισμός και σπορ στην ανατολική Μεσόγειο και την Κρήτη: Ο ρόλος των βρετανικών στρατευμάτων (1880-1912). Στο Σ. Πετμεζάς & Λ. Τζεδάκη-Αποστολάκη (Επιμ.), Κυριαρχίες και συνειδήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο [1880-1920] (σελ. 201-228). ΕΚΙΜ.
Ζαϊμάκης, Γ. & Φουρναράκη, Ε. (Επιμ.) (2015). Κοινωνία και αθλητισμός στην Ελλάδα. Κοινωνιολογικές και ιστορικές προσεγγίσεις. Αλεξάνδρεια.
Ιερωνυμάκης, Μ. (1959, 20 Μαρτίου). Δια την παραλίαν Γιόφυρο, Μεσόγειος.
Kasbauer, L. (1963, 21 Νοεμβρίου). Προσγείωσις στην Κρήτη. Πατρίς.
Κορνάρος, Μ. (1961, 11 Αυγούστου). Ακρογιαλιές, Πατρίς.
Κουλούρη, Χρ. (1998). Αθλητισμός και όψεις της αστικής κοινωνικότητας. Γυμναστήρια και αθλητικά σωματεία στην Ελλάδα 1870-1922. Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών.
Μαμαλάκη, Ζ. (1961). Γοητευτικά ταξίδια στο νησί της ελευθερίας. Στα παράλια του Λιβυκού. Τουριστική Κρήτη, 16, 20.
Μαργαρίτης, Γ. (2017). Η Αντούα, το Οντουρμάν, η Φασόντα, τα Χανιά και το Ηράκλειο: η διεθνής συγκυρία στη γέννηση της Κρητικής Πολιτείας. Στο Μ. Γ. Ανδρουλιδάκης (Επιμ.), Το Ηράκλειο και η Κρήτη από την τελευταία περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας ως την Ένωση με την
Ελλάδα (1866-1913) (σελ. 484-489), Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη.
Μαρινάτος, Σ. (1931, 7 Ιουνίου). Η ανάπτυξις του τουρισμού εις την Ελλάδα. Ελεύθερον Βήμα.
Μουρέλλος, Γ. Δ. (1937). Στην κορφή του Ψηλορείτη και τις ομορφιές της Κρήτης. Ύπαιθρον, 27, 59-64.
Ναναδάκης, Ι. (1930, 16-21 Σεπτεμβρίου). Ο τουρισμός και η Κρήτη. Παρατηρητής.
Νικολακάκης, Μ. (2017). «Μοντέρνα Κίρκη». Τουρισμός και ελληνική κοινωνία την περίοδο 1950-1974. Αλεξάνδρεια.
Παντουβάκης, Μ. (1963). Η τουριστική ανάπτυξις και το συγκοινωνιακό πρόβλημα της Κρήτης. Τουριστική Κρήτη, 28, 13-15.
Περάκης, Μ. (2017). Κρήτη: το νησί των προσαρμογών. Οικονομία και κοινωνία τον 19ο αιώνα [1830-1913], ΕΚΙΜ–Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος.
- (2009). Μεταβίβαση γαιών και πιστωτικό σύστημα κατά την περίοδο της Αυτονομίας (1898-1913). Στο Γ. Μανουσάκης & Β. Βαρουχάκη (Επιμ.), Θέρισσον 1905. 100 χρόνια (σελ. 284-301). Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος.
- (2014), Επιστροφή στην οθωμανική κυριαρχία και απο-οθωμανοποίηση των Χριστιανών στην Κρήτη (1889-1895). Στο Σ. Πετμεζάς & Λ. Τζεδάκη-Αποστολάκη (πιμ.), Κυριαρχίες και συνειδήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο [1880-1920] (σελ. 101-130), ΕΚΙΜ.
Ποτηριάδης, Γ. (1963, 7 Μαΐου). Η μελέτη του τουριστικού προγραμματισμού Κρήτης, Πατρίς.
Τσιριγωτάκης, Τ. (1959, 21 Ιουνίου). Κοντά στην υγρή κοινωνία. Πατρίς.
Φλεριανός, Φ. (1929, 4 Μαΐου). Η ιστορία του αθλητισμού εν Ηρακλείω 1897-1928, Ελευθέρα Σκέψις.
Ξενόγλωσση
Ateljevic, Ι. (2000). Circuits of tourism: stepping beyond the «production/consumption» dichotomy. Tourism Geographies, 2(4), 369-88.
Ateljevic, Ι. & Doorne, S. (2003). Culture, economy and tourism commodities: social relations of production and consumption. Tourist Studies, 3(2), 23-141.
Bianchi, R. (2011). Tourism, capitalism and Marxist political economy. In J. Modesale (Ed.), Political economy of tourism: A critical perspective (pp. 41-84). Routledge.
Bianchi, R. (2018). The political economy of tourism development: a critical review. Annals of Τourism Ρesearch, 70, 88-102. https://doi.org/10.1016/j.annals.2017.08.005
Bray, R. & Raitz,V. (2001). Flight to the sun. The story of the holiday revolution, Continuum.
Chiang, C. Y. (2011). Shaping the shoreline: Fisheries and tourism on the Monterey Coast. University of Washington Press.
Denning, A. (2014). From sublime landscapes to «White Gold»: How skiing, transformed the Alps after 1930. Enviromental History, 19 (1), 78-108. https://doi.org/10.1093/envhis/emt105
- (2015). Skiing into modernity: A cultural and environmental history. University of California Press.
Durie, Α. & Huggins, Μ. (1998). Sport, Social τone and the seaside sports of Great Britain 1850-1914. International Journal of the History of Sport, 15(1), 173-87.
Furlough, E. (2001). Vacations and citizenship in Post-war France. Contemporary French and Francophone Studies: Sites, 5(1), 121-29.
Grob, R. (2017). Uphill and downhill histories. How winter tourism transformed alpine regions in Vorarlberg, Austria – 1930 to 1970. Zeitschrift für Tourismuswissenschaft, 9(1), 115-39. https://doi.org/10.1515/tw-2017-0006
Huggins, M. (1997). Sport and the English seaside resort 1800-1914. International Journal of Maritime Studies, 9(1), 213-32.
- (2013). Sport, tourism and history: current historiography and future prospects. Journal of Tourism History, 5(2), 107-30. https://doi.org/10.1080/1755182X.2013.828782
Karagiannis, S. (2006). Widening tourism policy: The prospects of sport activities for recreation in Crete, a primary investigation. Tourism Review, 61(4), 27-31. https://doi.org/10.1108/eb058484
Lanfant, M. F. (1980). Introduction. Tourism in the process of internationalization. International Social Science Journal, XXXII (1), 14-43.
Lekan, Τ. (2009). A «Noble Prospect»: Tourism, heimat, and conservation on the Rhine, 1880-1914.
Journal of Modern History, 81(4), 824-858. https://doi.org/10.1086/605487
McDermott, M. (2009). Leisure, tourism, swimming, sustainability and the Ocean Baths of New South Wales. International Journal of the History of Sport, 26(14), 2069-2085.
Moranda, S. (2014). The people's own landscape: Nature, tourism, and dictatorship in East Germany. University of Michigan Press.
Papadimitriou, D. & Gibson, H. (2008). Benefits sought and realized by active mountain sport tourists in Epirus, Greece: Pre- and post-trip analysis. Journal of Sport & Tourism, 13(1), 37-60. https://doi.org/10.1080/14775080801972056
Perakis, M. (2013). An ineffective attempt at implementing Tanzimat in ottoman empire. Ethnoreligious and socio-political dispute in Crete during the Chalepa era (1878-1889). In M. Baramova et al. (Eds.), Power and influence in south-eastern Europe, 16th-20th century (pp. 119-129). Lit Verlag.
Perrons, D. (1999). Reintegrating production and consumption, or why political economy matters. In R. Munck & D. O’ Hearn (Eds.), Critical development theory: contributions to a new paradigm (pp. 91-112). Zed Books.
Philpott, W. (2013). Vacationland: tourism and environment in the Colorado High Country. University of Washington Press.
Solomon, E. (2003). Constructing local identity through archaeological finds: the case of Knossos (Crete, Greece). Museological Review, 10, 31-47.
Stradling, D. (2010), Making Mountains: New York City and the Catskills. University of Washington Press.
Walton, J. (2009). Balnearios marıtimos, turismo de playa y espacios del ocio: Espana y Mexico, siglos XIX y XX. In C. Contreras Cruz & C.P. Pardo Hernandez (Eds.), La modernizacion urbana en Mexico y Espana, siglos XIX y XX (pp. 493-511). Benemerita Universidad Autonoma de Puebla.
- (2013). Another face of «mass tourism»: San Sebastián and Spanish beach resorts under Franco, 1936-1975. Urban Ηistory, 40(3), 483-506.
White, R. (2004). From wilderness to hybrid landscapes: the cultural turn in environmental history. Historian, 66(3), 557-564.
Williams, A. M. (1995). Capital and the transnationalisation of tourism. In A. Montanari & A.M. Williams (Eds.), European tourism: regions, spaces and restructuring (pp. 163-76). John Wiley.
Yannitsiotis, Y. (2022). Bodies at the beach: sea bathing on the Athenian seafront 1870–1940. Journal of Tourism History, 14(2), 143-166. https://doi.org/10.1080/1755182X.2022.2128903
Πηγές
Αρχεία
Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων
Επίσημα Πρακτικά των Συνεδριάσεων της Βουλής 16 Δεκεμβρίου 1957 – 29 Μαρτίου 1958, 4 Δεκεμβρίου 1961 - 27 Φεβρουαρίου 1962, 28 Φεβρουαρίου 1962 – 21 Μαΐου 1962, 16 Μαρτίου 1964 – 1 Ιουνίου 1964
Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη
Πρακτικά Δημοτικού Συμβουλίου Ηρακλείου, 1965
Γενικά Αρχεία του Κράτους ν. Ηρακλείου
Δικ. 1, Αρχείο Πρωτοδικείου, Πολιτικές Δικογραφίες, φ. Έτος 1957-4
Δικ. 14.2, Εισαγγελία, Δικογραφίες (αρθρ. 43 στοιχ. Β΄ Κ.Π.Α), φ. Έτος 1962
Διοικ. 1, Λιμενικό Ταμείο, Αλληλογραφία, φ. 149, φ. 152
Διοικ. 38, Υπηρεσία Περιφερειακής Αναπτύξεως Κρήτης, Διοικητική Αλληλογραφία, φ. 263
Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού
Πρακτικά Διοικητικού Συμβουλίου ΕΟΤ, 1957
Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Ηρακλείου, Βιβλία – Κατάστιχα
Έκθεσις επί των αναγκών του Νομού Ηρακλείου δια την τουριστικήν του ανάπτυξιν, Ιανουάριος 1962.
Πρακτικά Διοικητικού Συμβουλίου Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Ηρακλείου 1958-1964, 1964-1980
Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηρακλείου
Αλληλογραφία, Εισερχόμενα 9ης και 10ης Περιφέρειας, 1930
Αλληλογραφία, Εξερχόμενα, 1948
Ορειβατικός Σύνδεσμος Ηρακλείου
Εξερχόμενη – Εισερχόμενη Αλληλογραφία, 1933-1961
Περιφερειακή Υπηρεσία Τουρισμού Κρήτης
Αρχείο Τοπικής Επιτροπής Τουρισμού Ηρακλείου, Πρακτικόν Συνεδριάσεων Τοπικής Επιτροπής Τουρισμού Ηρακλείου, 1949-1958
Αρχείο Τοπικής Επιτροπής Τουρισμού Ηρακλείου, φ. Συσκέψεις 1960-1961
Γραφείο ΕΟΤ Ηρακλείου, φ. Τουριστικοί Τόποι Κρήτης, χ.χ.
Ξενοδοχεία ν. Ηρακλείου, φ. Νόρα
Εφημερίδες – Περιοδικά
Πατρίς, 1959-1965
Το Βουνό, 1935
Ελευθέρα Σκέψις, 1929
Η Δράσις, 1937
Παρατηρητής, 1929-1930
Ελεύθερον Βήμα, 1931
Μεσόγειος, 1958-1960
Ο Ταχυδρόμος, 1960
Τουριστική Κρήτη, 1959,1961,1963
Αλλαγή, 1964-1965
Κρήτη, 1974
Ο Οικονομικός Ταχυδρόμος, 1962
Ηλεκτρονικές διευθύνσεις
Λήψεις
Δημοσίευση
Πώς να δημιουργήσετε Αναφορές
Τεύχος
Ενότητα
Άδεια
Αυτή η εργασία είναι αδειοδοτημένη υπό το CC Αναφορά Δημιουργού – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια Διανομή 4.0.
